Efektywna obróbka materiałów na centrach CNC to fundament nowoczesnej produkcji meblarskiej i stolarskiej. Precyzja tych maszyn idzie jednak w parze z generowaniem ogromnej ilości odpadów - od grubych wiórów po drobny, niebezpieczny dla zdrowia pył. Prawidłowo zaprojektowany system odpylania decyduje nie tylko o czystości w zakładzie, ale też o bezawaryjności maszyn i bezpieczeństwie pracowników. Jak zatem podejść do tematu doboru mocy wentylatora i średnicy rur? Poznaj kluczowe zasady, którymi należy się kierować.

Analiza zapotrzebowania i spis maszyn

Pierwszym krokiem przy projektowaniu instalacji jest dokładna inwentaryzacja parku maszynowego. W nowoczesnej stolarni obok centrum obróbczego CNC pracują zazwyczaj także inne urządzenia: wielopiły, strugarki, traki taśmowe czy szlifierki.

Każda z tych maszyn posiada fabryczny wylot odciągu o określonej średnicy, który definiuje jej podstawowe wymagania techniczne. Warto pamiętać, że jeśli dana maszyna wykazuje niewydajność przy fabrycznych parametrach, na etapie planowania modernizacji można rozważyć przeróbkę króćca na większą średnicę. Całkowite zapotrzebowanie instalacji na powietrze będzie w późniejszym etapie sumą wymagań wszystkich urządzeń, które mają pracować jednocześnie.

Dobór średnic rur i zestopniowanie przekrojów

Średnica instalacji rurowej musi być ściśle dostosowana do obliczonego zapotrzebowania na powietrze. Kluczową zasadą inżynieryjną jest odpowiednie zestopniowanie przekrojów rur w miarę oddalania się od maszyn i zbliżania do głównego kolektora.

Zestopniowanie to ma na celu zapewnienie w miarę jednakowej, optymalnej prędkości przepływu powietrza w całej instalacji. Dlaczego to takie ważne? Zbyt niska prędkość w którymkolwiek punkcie doprowadzi do osadzania się trocin wewnątrz rurociągu, co z czasem zablokuje przepływ i stworzy poważne ryzyko pożarowe.

Wybierając materiały do budowy instalacji, należy bezwzględnie stawiać na rury stalowe gładkie. Często spotykane rury typu spiro generują ogromne, dodatkowe opory przepływu powietrza i sprzyjają odkładaniu się pyłu. Z kolei do połączenia samej maszyny (np. ruchomej bramy CNC) z sztywnym systemem rurowym stosuje się węże elastyczne. Ich zadaniem jest eliminacja drgań, jednak pamiętajmy, że muszą być one jak najkrótsze, ponieważ stawiają znacznie większy opór niż gładka stal.

Dobór wentylatora: odciągowy czy transportowy?

Sercem każdego systemu jest wentylator. Do wyboru mamy dwa główne rozwiązania, które diametralnie różnią się charakterystyką pracy:

• Wentylator odciągowy (zalecany): Pracuje za filtrem lub cyklonem, czyli po tzw. stronie czystej. Dzięki temu cała instalacja działa na podciśnieniu. Jest to rozwiązanie znacznie bezpieczniejsze - w przypadku ewentualnych nieszczelności układu powietrze jest zasysane do środka, a pył nie wydmuchuje się na halę produkcyjną. Dodatkowo wentylatory te cechują się większą wydajnością przy mniejszym poborze energii elektrycznej.
• Wentylator transportowy: Umiejscowiony jest między maszyną a filtrem/cyklonem (pracuje w środowisku zapylonym). Jest mniej wydajny, a ewentualne nieszczelności w rurociągu generują dodatkowe zanieczyszczenia bezpośrednio w hali, wydmuchując drobny pył na zewnątrz.

Przy doborze mocy wentylatora sama wydajność w metrach sześciennych na godzinę (m?/h) nie wystarczy. Należy precyzyjnie uwzględnić całkowity opór instalacji, na który składają się: długość rurociągów, liczba zastosowanych kolan, redukcje, zasuwy oraz opór samego filtra. Do kompletu warto dobrać dedykowany tłumik wentylatora, dopasowany do konkretnego modelu, co znacznie zredukuje hałas w miejscu pracy.

Elementy dodatkowe: ochrona systemu

W przypadku maszyn CNC i innych urządzeń obrabiających lite drewno, w odciągu mogą pojawić się większe elementy odpadowe, np. sęki czy odłamki desek. Aby chronić instalację przed uszkodzeniem, konieczne jest zastosowanie separatora wstępnego lub rębaka. Chroni on rury, łopatki wentylatora (jeśli to układ transportowy) oraz zawór celkowy przed zablokowaniem lub zniszczeniem.

Bezpieczeństwo, normy prawne i ATEX w stolarni

Projektując odciąg, nie można zapominać o restrykcyjnych przepisach. Pył drzewny został sklasyfikowany jako pył wybuchowy, co oznacza, że instalacja musi bezwzględnie spełniać wymagania dyrektywy ATEX 2014/34/UE. Do podstawowych zabezpieczeń należą: pełne uziemienie wszystkich elementów metalowych, stosowanie przewodów i węży o niskiej rezystancji powierzchniowej, montaż klap przeciwpożarowych oraz systemów detekcji i gaszenia iskier.

Drugim aspektem prawnym jest zdrowie pracowników. Od 17 stycznia 2023 roku obowiązuje zaostrzona norma Najwyższego Dopuszczalnego Stężenia (NDS) pyłów drewna, która wynosi obecnie 2 mg/m? (wcześniej dopuszczalne było 3 mg/m?). Na właścicielu stolarni spoczywa obowiązek regularnych pomiarów czystości powietrza oraz prowadzenia stosownej dokumentacji.

Postaw na sprawdzone rozwiązania

Zaprojektowanie wydajnego, energooszczędnego i bezpiecznego odciągu trocin wymaga specjalistycznej wiedzy inżynieryjnej oraz wieloletniego doświadczenia. Indywidualne podejście do geometrii sieci rurowej i specyfiki maszyn CNC pozwala uniknąć kosztownych błędów w postaci przestojów produkcyjnych czy kar nakładanych przez organy kontrolne.

Jeśli szukasz kompletnego systemu odpylania dopasowanego do potrzeb Twojej firmy, warto zaufać liderom w branży. 

Polski producent systemów filtracji, firma Nawara, od ponad 20 lat oferuje kompleksowe usługi dla przemysłu drzewnego. Eksperci firmy zapewniają pełne wsparcie na każdym etapie inwestycji: od profesjonalnego doradztwa i planowania, przez produkcję, dostawę, montaż i uruchomienie, aż po autoryzowany serwis oraz szkolenia z zakresu obsługi urządzeń. Dzięki temu zyskujesz pewność, że Twoja stolarnia będzie pracować czysto, bezpiecznie i zgodnie z aktualnymi normami prawnymi.